Công trình tiêu biểu

Ứng phó và đấu tranh pháp lý về sự cố tràn dầu

29 Th7, 2016

Sở Khoa học và Công nghệ Thành phố Hồ Chí Minh (Sở KH&CN TP. HCM) là đơn vị đầu tiên trong cả nước xử lý sự cố tràn dầu và khởi kiện, đòi bồi thường thành công các vụ tràn dầu với hàng ngàn tấn dầu đổ ra môi trường vùng nước Cảng Sài Gòn.

TP.HCM thời kỳ trước năm 1993, một số vụ việc tàu chở dầu bất cẩn gây ra sự cố tràn dầu làm ô nhiễm môi trường. Song, vì chưa có văn bản quy phạm pháp luật về môi trường được ban hành, các sự cố tràn dầu đều không có chế tài xử lý. Sau khi luật bảo vệ môi trường do Quốc hội nước CHXHCN Việt Nam ban hành và có hiệu lực thi hành vào năm 1993, các vụ việc về tràn dầu mới được chế tài xử lý.

Trong thời gian từ 1994-1996 đã có 03 vụ tràn dầu xảy ra trong vùng nước Cảng Sài Gòn gây hậu quả nghiêm trọng về môi trường đã được Sở KH&CN TP.HCM (Khi đó là Sở Khoa học, Công nghệ và Môi trường) xử lý tốt và tiến hành khởi kiện các chủ tàu dầu.

Vụ tràn dầu đầu tiên xảy ra ngày 8/5/1994 do tàu container HUMANITY (hãng tầu UNIGLORY) va chạm với xà lan chở dầu nhỏ làm 130 tấn dầu FO tràn ra tại khu vực xã Bình Khánh, huyện Cần Giờ. Sở KH&CN TP.HCM yêu cầu bồi thường và được bồi thường 600.000 USD cho những thiệt hại về kinh tế và môi trường cũng như chi phí làm sạch môi trường.

Trong khi vụ tràn dầu đầu tiên đang được các cơ quan liên quan thụ lý, ngày 3/10/1994 vụ tràn dầu thứ hai tiếp tục xảy ra. Nguyên nhân là do tàu chở dầu Neptune Aries (hãng NOL) va chạm với cầu cảng Saigon Petro làm 1.700 tấn dầu DO tràn ra tại khu vực Cát Lái, Quận 2. Vụ việc này gây thiệt hại lớn về kinh tế và môi trường. Vấn đề này cũng được Sở KH&CN TP.HCM xử lý tốt về mặt môi trường và tiến hành khởi kiện để đòi bồi thường.

Cuộc đấu tranh đã diễn ra khá dai dẳng với nhiều phiên tòa giữa một bên là Sở KH&CN TP.HCM và một bên là chủ tàu và hãng bảo hiểm của tàu. Xen giữa các phiên tòa là các cuộc họp tranh luận căng thẳng nổ ra giữa các chuyên gia khoa học của hai bên. Cuối cùng, bên gây thiệt hại phải bồi thường 4,2 triệu USD.

Sau đó 2 năm, ngày 27/1/1996 tại khu vực Cát Lái, Quận 2 lại tiếp tục xảy ra sự cố tràn dầu do tàu chở dầu GEMINI (hãng EVERGREEN) va chạm với cầu cảng Saigon Petro. Vụ việc này làm 72 tấn dầu DO tràn ra tại khu vực cảng. Với kinh nghiệm xử lý các vụ việc tràn dầu về mặt pháp lý, Sở KH&CN TP.HCM đã yêu cầu bồi thường và được chủ tàu nhanh chóng bồi thường 400.000 USD.

Có thể thấy rằng, với 3 vụ việc về sự cố tràn dầu tại khu vực càng Cát Lái, Quận 2, Sở KH&CN TP.HCM là đơn vị đầu tiên trong cả nước vừa xử lý tốt các hậu quả của việc dầu tràn ra môi trường vừa kiên quyết đấu tranh về mặt pháp lý, buộc các chủ tàu bồi thương thiệt hại cho Việt Nam.

Cơ sở của thành công đó là do Sở KH&CN TP.HCM đã nắm vững luật pháp quốc tế và Việt Nam liên quan đến sự cố môi trường; hiểu rõ các phương pháp xây dựng hồ sơ chứng cứ và phương thức tổ chức khởi kiện theo thông lệ quốc tế và tranh thủ sự giúp đỡ của các tổ chức môi trường quốc tế.

Toàn bộ vụ việc đã được đăng tải trên tập san của Tổ chức Hàng hải Quốc tế (International Maritime Organisation) số cùng năm.

Đáng chú ý, sự thành công trong việc đòi bồi thường cho vụ tràn dầu thứ hai đã làm cho các hãng tàu nước ngoài hiểu được khả năng của thành phố trong xử lý các vụ dầu tràn, nhanh chóng thực hiện nghĩa vụ bồi thường mà không phải đưa vụ việc ra pháp lý.

Từ các sự cố tràn dầu đó, Sở KH&CN TP.HCM đã xây dựng một số quy trình, công nghệ để ứng phó với các sự cố tràn dầu. Cụ thể, xây dựng hệ thống tổ chức ứng cứu và thu gom dầu tràn phù hợp với đặc tính thủy văn và thủy lực của vùng nước cảng Sài gòn; xây dựng công nghệ xử lý ô nhiễm dầu cho các hệ thống canh tác nông nghiệp bằng biện pháp cơ học và sinh học; xây dựng phương pháp đánh giá nhanh thiệt hại kinh tế do sự cố dầu tràn bằng công nghệ GIS và mô hình toán; xây dựng Quy định kiểm soát ô nhiễm trong giao thông thủy.

Lớp huấn luyện “Ứng cứu sự cố dầu tràn trên sông có dòng chạy mạnh” cho cảnh sát giao thông đường thủy TP.HCM vào năm 1997.

Lớp huấn luyện “Ứng cứu sự cố dầu tràn trên sông có dòng chạy mạnh” cho cảnh sát giao thông đường thủy TP.HCM vào năm 1997.

Lãnh đạo, chuyên gia tập huấn và học viên Lớp huấn luyện “Ứng cứu sự cố dầu tràn trên sông có dòng chạy mạnh” chụp hình lưu niệm.

Lãnh đạo, chuyên gia tập huấn và học viên Lớp huấn luyện “Ứng cứu sự cố dầu tràn trên sông có dòng chạy mạnh” chụp hình lưu niệm.

Trong thời gian Sở KH&CN còn quản lý lĩnh vực môi trường (Sở Khoa học, Công nghệ và Môi trường), Sở đã có rất nhiều hoạt động tiên phong trong lĩnh vực xử lý các sự cố về môi trường: xây dựng “sách đen” 43 xí nghiệp công nghiệp ô nhiễm nặng vào thời điểm 1994, tạo tiền đề triển khai các chương trình giảm thiểu ô nhiễm công nghiệp và tiểu thủ công nghiệp trên địa bàn TP.HCM.

Hà Thế An

(Nguồn tư liệu do TS Phan Văn Minh – chuyên viên làm việc tại Sở từ năm 1982 – 2007 cung cấp)